„Dziadek i niedźwiadek” Łukasza Wierzbickiego to oparta na prawdziwych wydarzeniach opowieść o niedźwiedziu Wojtku, który podczas II wojny światowej został przyjacielem polskich żołnierzy.

Książka rozpoczyna się w ogrodzie zoologicznym w Edynburgu. Natalka ogląda wielkiego niedźwiedzia brunatnego syryjskiego. Jej dziadek zna zwierzę i zaczyna opowiadać wnuczce historię niezwykłego misia oraz jego wojennych przygód.

W 1942 roku polscy żołnierze podróżują przez Persję w kierunku Palestyny. Podczas postoju spotykają głodnego chłopca trzymającego worek, w którym znajduje się mały, osierocony niedźwiadek. Staszek oddaje chłopcu jedzenie i scyzoryk, a następnie zabiera zwierzę ze sobą. Żołnierze karmią niedźwiadka mlekiem i przywożą go do obozu.

Początkowo miś sprawia wiele kłopotów, ale szybko zdobywa sympatię całej kompanii. Otrzymuje imię Wojtek. Dorastając wśród ludzi, uczy się wielu niezwykłych zachowań. Lubi kąpiele, jazdę wojskową ciężarówką, zabawy i zapasy z żołnierzami. Jego obecność rozwesela mężczyzn, którzy przebywają daleko od swoich rodzin i ojczyzny.

Wojtek przemierza z żołnierzami szlak przez Irak, Palestynę i Egipt. Gdy oddział ma wyruszyć statkiem do Włoch, okazuje się, że na pokład mogą wejść wyłącznie wojskowi. Niedźwiedź zostaje więc oficjalnie wpisany na listę żołnierzy jako szeregowy Wojciech Miś.

We Włoszech kompania przygotowuje zaopatrzenie dla walczących pod Monte Cassino. Wojtek obserwuje pracę żołnierzy, a następnie sam zaczyna przenosić ciężkie skrzynie z amunicją. Radzi sobie z tym zadaniem bardzo dobrze. Niedźwiedź niosący pocisk artyleryjski staje się później symbolem kompanii.

Po zakończeniu wojny żołnierze wraz z Wojtkiem trafiają do Szkocji. Ponieważ oddział zostaje rozwiązany, a jego członkowie muszą rozpocząć nowe życie, przyjaciele znajdują niedźwiedziowi miejsce w ogrodzie zoologicznym w Edynburgu. Ustalają z dyrektorem, jak należy się nim opiekować, i proszą o dodatkowy klucz do jego wybiegu, aby zawsze mogli go odwiedzać.

Historia Wojtka pokazuje, że nawet w trudnych czasach wojny możliwe są prawdziwa przyjaźń, troska, odwaga i wzajemna pomoc.