Kazimierz Nowak – Kazik

Kim jest Kazik?

Kazimierz Nowak, nazywany w książce Kazikiem, jest głównym bohaterem „Afryki Kazika”. To polski podróżnik, reporter i fotograf, który w latach trzydziestych XX wieku samotnie przemierza Afrykę z północy na południe, a następnie wraca inną trasą. W zasadniczej części książki sam opowiada o swoich przygodach, dlatego czytelnik poznaje nie tylko wydarzenia, lecz także jego myśli, uczucia i sposób patrzenia na świat.

Kazik mieszka w Poznaniu z żoną Marysią oraz dwojgiem dzieci – synem i córką. Bardzo kocha rodzinę, ale jednocześnie pragnie spełnić swoje wielkie marzenie o poznaniu Afryki. Podróżuje jako korespondent i fotograf. Obserwuje ludzi, przyrodę i miejscowe zwyczaje, wykonuje zdjęcia, a swoje przeżycia opisuje w listach i reportażach przesyłanych do Polski.

Wygląd Kazika

Autor nie przedstawia w książce jednego, dokładnego portretu fizycznego Kazika. Większą uwagę poświęca jego zachowaniu, przygodom i cechom charakteru. Z ilustracji oraz zachowanych fotografii prawdziwego Kazimierza Nowaka wiadomo jednak, że był szczupłym, dorosłym mężczyzną. Podczas wyprawy nosił brodę, praktyczne ubranie podróżne, mocne buty i nakrycie głowy chroniące przed słońcem. Często miał przy sobie aparat fotograficzny.

Jego wygląd zmieniał się w trakcie wieloletniej podróży. Trudne warunki, choroby, upał i zmęczenie sprawiały, że stawał się coraz bardziej wychudzony i wyczerpany. Nie dbał o elegancję. Najważniejsze było dla niego to, aby ubranie chroniło go przed słońcem, zimnem, piaskiem i owadami.

Cechy charakteru Kazika

Ciekawy świata

Najważniejszą cechą Kazika jest ogromna ciekawość świata. Bohater chce zobaczyć miejsca, które znał dotąd jedynie z map i opowieści. Interesują go nie tylko krajobrazy oraz dzikie zwierzęta, lecz także codzienne życie mieszkańców Afryki, ich potrawy, zwyczaje, wierzenia i sposoby porozumiewania się.

Kazik zadaje pytania, uważnie obserwuje otoczenie i chętnie słucha opowieści spotkanych osób. Nie traktuje Afryki wyłącznie jako miejsca pełnego niebezpiecznych przygód. Próbuje ją naprawdę poznać i zrozumieć.

Odważny

Podróżnik wielokrotnie znajduje się w sytuacjach zagrażających jego zdrowiu i życiu. Spotyka lwa, przeprawia się przez mokradła, płynie niebezpiecznymi rzekami, przeżywa burzę piaskową i przemierza pustynię, na której łatwo zgubić drogę.

Odwaga Kazika nie polega jednak na braku strachu. Bohater często się boi, ale nie pozwala, aby lęk całkowicie nim kierował. Stara się zachować spokój, ocenić sytuację i znaleźć rozwiązanie. Gdy spotyka lwa, nie ucieka w panice. Kiedy jego łódź zostaje rozbita, nie poddaje się, lecz zastanawia się, jak wydostać się z niebezpiecznego miejsca.

Wytrwały i konsekwentny

Kazik nie rezygnuje z podróży mimo licznych trudności. Psuje mu się rower, choruje, traci łódź i musi zmieniać środek transportu. Podróżuje rowerem, konno, łodzią, pieszo i na dromaderze.

Każda kolejna przeszkoda zmusza go do zmiany planów, ale nie do porzucenia celu. Gdy rower nie nadaje się już do jazdy, Kazik uczy się jeździć konno. Kiedy musi rozstać się z końmi, buduje łódź. Jego wytrwałość nie oznacza ślepego uporu – potrafi zmienić sposób działania, jeśli wymaga tego sytuacja.

Pomysłowy i zaradny

Kazik często może liczyć jedynie na własny spryt. Potrafi wykorzystać proste przedmioty w nietypowy sposób. Odstrasza złodzieja pompką rowerową, samodzielnie naprawia sprzęt, wydostaje rower z mokradła i łączy dwa czółna, tworząc łódź nazwaną „Poznań”.

Nie posiada nowoczesnych urządzeń, telefonu ani dokładnej nawigacji. Musi korzystać z map, własnego doświadczenia, obserwacji przyrody i rad spotkanych ludzi. Jego zaradność pomaga mu przetrwać w miejscach, w których nie może szybko wezwać pomocy.

Życzliwy i empatyczny

Kazik okazuje szacunek ludziom niezależnie od ich pochodzenia, wyglądu czy pozycji społecznej. Chętnie rozmawia zarówno z królami, jak i z mieszkańcami niewielkich osad. Dzieli się solą, pomaga chłopcu o imieniu Remo, ratuje jego psa przed pytonem i opatruje rannego geparda.

Podróżnik nie wykorzystuje swojej przewagi nad słabszymi. Odmawia podróży w lektyce, ponieważ nie chce, aby inni ludzie nieśli go bez potrzeby. Troszczy się także o swoich zwierzęcych towarzyszy. Sprzedając dromadera Ueliego, wybiera nie najbogatszego kupca, lecz człowieka, który będzie dobrze traktował zwierzę.

Otwarty na innych ludzi

Na początku niektórych spotkań Kazik odczuwa niepokój. Obawia się pustynnych wojowników i ludzi, o których wcześniej słyszał przerażające historie. Szybko jednak przekonuje się, że wiele takich opowieści wynikało z niewiedzy, plotek lub uprzedzeń.

Kazik nie pozostaje przy pierwszej ocenie. Rozmawia z nieznajomymi i pozwala, aby ich zachowanie zmieniło jego zdanie. Odkrywa, że wojownicy potrafią być gościnni, a człowiek nazywany ludożercą sam boi się białych ludzi z powodu zasłyszanych historii.

Odpowiedzialny

Chociaż Kazik lubi przygody, nie zawsze wybiera najbardziej ryzykowne rozwiązanie. Podczas wyprawy w góry Ruwenzori rezygnuje z dalszej wspinaczki, gdy widzi, że jego towarzysze są nieodpowiednio ubrani i zaczynają marznąć.

Bezpieczeństwo innych ludzi okazuje się dla niego ważniejsze niż osobisty sukces. Podobną odpowiedzialność pokazuje podczas opieki nad zwierzętami oraz przy wyborze nowego właściciela dla Ueliego.

Skromny

Kazik nie podróżuje po to, aby zdobywać bogactwo. Gdy obserwuje poszukiwaczy złota, zastanawia się, dlaczego ludzie tak bardzo pragną cennego kruszcu. Dla człowieka znajdującego się na pustyni więcej warte są woda i jedzenie, a dla chorego – lekarstwo oraz pomoc drugiej osoby.

Po powrocie nie uważa złota, ozdób ani egzotycznych przedmiotów za największy skarb. Najbardziej ceni wspomnienia, fotografie, zdobyte doświadczenia i poznanych ludzi.

Wrażliwy i przywiązany do rodziny

Mimo odwagi Kazik nie jest bohaterem pozbawionym uczuć. Bardzo tęskni za Marysią i dziećmi. Pisze do nich listy, wspomina rodzinny dom i myśli o bliskich podczas samotnych świąt Bożego Narodzenia.

Nową łódź nazywa „Maryś”, używając czułego określenia imienia żony. Rodzina jest dla niego źródłem siły i najważniejszym miejscem, do którego chce powrócić.

Pogodny i obdarzony poczuciem humoru

Kazik potrafi żartować nawet w trudnych sytuacjach. Swoją dwuosobową wyprawę z Uelim nazywa najmniejszą karawaną świata. Niektóre niepowodzenia opisuje z dystansem, dzięki czemu jego opowieść nie staje się ponura mimo licznych niebezpieczeństw.

Poczucie humoru pomaga mu zachować nadzieję i nie poddawać się zniechęceniu.

Relacje Kazika z innymi

Kazik łatwo nawiązuje kontakt z ludźmi. Nie wymaga, aby wszyscy zachowywali się tak jak on. Stara się poznać ich zwyczaje i zrozumieć sposób myślenia. Wielokrotnie otrzymuje pomoc, ponieważ sam odnosi się do innych życzliwie i bez poczucia wyższości.

Szczególnie ważna jest jego relacja z rodziną. Marysia i dzieci nie towarzyszą mu fizycznie podczas wyprawy, ale są obecni w jego myślach, wspomnieniach i listach. Kazik buduje również silne więzi ze zwierzętami: końmi Rysiem i Kowbojem oraz dromaderem Uelim.

Rozwój bohatera

Kazik już na początku książki jest człowiekiem odważnym, ciekawym świata i zdecydowanym. Nie przechodzi więc nagłej przemiany z człowieka złego lub niedojrzałego w dobrego i odpowiedzialnego. Jego rozwój polega na pogłębianiu wiedzy o świecie i lepszym rozumieniu ludzi.

Podczas wyprawy przekonuje się, że:

• nie należy oceniać innych na podstawie plotek;
• człowiek potrzebuje pomocy innych, nawet jeśli podróżuje samotnie;
• zwierzęta potrafią być mądrymi i wiernymi towarzyszami;
• odwaga nie oznacza lekkomyślności;
• dobroć często powraca do człowieka w trudnej chwili;
• wspomnienia i relacje są cenniejsze od materialnego bogactwa.

Po zakończeniu wyprawy Kazik jest bogatszy przede wszystkim o wiedzę, doświadczenia i spotkania z ludźmi. Rozumie, że prawdziwe podróżowanie wymaga otwartości, uważności i szacunku dla świata.

Ocena postaci

Kazik jest bohaterem pozytywnym i inspirującym. Łączy odwagę z empatią, zaradność z pokorą oraz ciekawość świata z szacunkiem dla innych ludzi. Nie jest nieomylny – czasem ulega obawom, popełnia błędy lub błędnie ocenia sytuację. Potrafi jednak wyciągać wnioski i zmieniać zdanie.

Jego postać pokazuje, że wielkie cele można osiągnąć nie tylko dzięki sile fizycznej, lecz także dzięki wytrwałości, pomysłowości, dobroci i umiejętności współpracy z innymi.

Krzyś

Kim jest Krzyś?

Krzyś jest współczesnym chłopcem, który poznaje historię Kazimierza Nowaka. Wraz z mamą przychodzi na dworzec kolejowy w Poznaniu, gdzie odbywa się uroczystość upamiętniająca podróżnika. Następnie otrzymuje od dziadka książkę i zaczyna czytać o wyprawie Kazika.

Krzyś należy do postaci tworzących ramę całej opowieści. Dzięki niemu czytelnik przechodzi ze współczesności do wydarzeń rozgrywających się w latach trzydziestych XX wieku.

Wygląd Krzysia

Autor nie podaje dokładnych informacji o jego wzroście, kolorze włosów, oczu ani ubraniu. Wiadomo jedynie, że jest chłopcem i wnukiem starszego podróżnika. W opisie tej postaci najważniejsze są jej zainteresowania i wewnętrzna przemiana, a nie wygląd zewnętrzny.

Charakter Krzysia

Krzyś jest ciekawy, uważny i otwarty na nowe wiadomości. Interesuje się historią Kazika i chce wiedzieć, co wydarzyło się podczas wyprawy. Nie przyjmuje opowieści obojętnie – zastanawia się nad nią i próbuje zrozumieć jej znaczenie.

Ma wyobraźnię i potrafi przeżywać losy podróżnika. Kolejne przygody budzą w nim podziw oraz chęć poznawania świata.

Rozwój Krzysia

Na początku Krzyś niewiele wie o Kazimierzu Nowaku. Dzięki dziadkowi i przeczytanej książce poznaje historię niezwykłego podróżnika. Z czasem zaczyna rozumieć, że podróżowanie nie oznacza jedynie wyjazdu do odległego kraju.

Pod koniec opowieści sam chciałby zostać podróżnikiem. Dowiaduje się jednak, że już jest małym podróżnikiem, ponieważ interesuje się światem, zadaje pytania i chce zdobywać wiedzę. Jego przemiana polega na odkryciu nowej pasji i zrozumieniu, że poznawanie świata może rozpocząć się w każdym wieku.

Rola Krzysia w utworze

Krzyś reprezentuje młodego czytelnika. Jego ciekawość pokazuje dzieciom, że historia sprzed wielu lat może być fascynująca i ważna także współcześnie. Jest również symbolem kolejnego pokolenia, któremu przekazywana jest pamięć o Kazimierzu Nowaku.

Dziadek Krzysia

Kim jest dziadek?

Dziadek Krzysia jest starszym człowiekiem zainteresowanym podróżami i historią Kazimierza Nowaka. To on wprowadza wnuka w świat afrykańskiej wyprawy i zachęca go do przeczytania książki.

Wygląd dziadka

W utworze nie pojawia się szczegółowy opis jego twarzy, sylwetki ani ubioru. Wiadomo, że jest starszym mężczyzną i doświadczonym podróżnikiem. Jego wiek oraz życiowe doświadczenie podkreślają rolę przewodnika i opiekuna.

Charakter dziadka

Dziadek jest mądry, pogodny i pełen pasji. Potrafi opowiadać w taki sposób, że budzi zainteresowanie wnuka. Nie przekazuje Krzysiowi jedynie suchych dat i faktów. Pokazuje mu, dlaczego historia Kazika jest ciekawa i czego można się z niej nauczyć.

Jest cierpliwy i rozumie dziecięcą ciekawość. Zamiast podawać wnukowi wszystkie odpowiedzi, zachęca go do samodzielnego czytania, myślenia i odkrywania.

Rola dziadka w utworze

Dziadek łączy przeszłość ze współczesnością. Przekazuje młodszemu pokoleniu pamięć o podróżniku i pokazuje, że opowieści mogą inspirować kolejne osoby.

Pełni wobec Krzysia rolę podobną do tej, którą Kazik pełni wobec młodych czytelników – rozbudza ciekawość świata i zachęca do zadawania pytań.

Marysia

Kim jest Marysia?

Marysia jest żoną Kazika i matką ich dwojga dzieci. Pozostaje w Polsce, gdy mąż wyrusza w wieloletnią wyprawę przez Afrykę. Chociaż nie bierze bezpośredniego udziału w większości wydarzeń, jest jedną z najważniejszych osób w życiu podróżnika.

Wygląd Marysi

Autor nie opisuje dokładnie jej wyglądu. Czytelnik nie poznaje szczegółów dotyczących jej sylwetki, włosów, oczu ani ubioru. Postać Marysi została przedstawiona przede wszystkim poprzez jej relację z mężem oraz znaczenie, jakie ma dla Kazika.

Charakter Marysi

Marysia jest kochająca, cierpliwa i wyrozumiała. Martwi się o męża, ponieważ wie, że samotna podróż przez Afrykę będzie niebezpieczna. Jednocześnie rozumie jego pasję i potrzebę spełnienia marzenia.

Jest silna emocjonalnie. Przez wiele lat czeka na powrót Kazika, opiekuje się dziećmi i utrzymuje z mężem kontakt za pomocą listów. Stanowi dla niego symbol domu, bezpieczeństwa i bliskości.

Relacja Marysi z Kazikiem

Kazik bardzo tęskni za żoną. Pisze do niej listy, wspomina ją podczas samotnych chwil i nadaje jednej ze swoich łodzi imię „Maryś”. Ten gest pokazuje czułość oraz potrzebę zachowania symbolicznej więzi z ukochaną osobą.

Marysia nie jest jedynie postacią czekającą w domu. Jej obecność w myślach Kazika dodaje mu sił i przypomina, dlaczego musi bezpiecznie zakończyć podróż.

Rola Marysi w utworze

Marysia ukazuje osobistą stronę wyprawy. Dzięki niej czytelnik widzi, że wielka przygoda Kazika oznacza również długą rozłąkę, samotność i tęsknotę całej rodziny.

Jest symbolem domu, do którego podróżnik chce wrócić po osiągnięciu celu.

Dzieci Kazika

Kazik i Marysia mają syna oraz córkę. Autor nie rozbudowuje szczegółowo ich charakterystyk, ale dzieci pełnią ważną rolę w życiu głównego bohatera.

Są ciekawe afrykańskich zwierząt i przygód ojca. Przed jego wyjazdem mają dziecięce prośby i oczekiwania związane z wyprawą. Podczas podróży Kazik często o nich myśli i chce przywieźć im zdjęcia oraz opowieści.

Dzieci symbolizują więź bohatera z domem. Przypominają również, że fotografie i reportaże Kazika mają przybliżyć odległy kontynent osobom, które nie mogą zobaczyć go osobiście.

Król Mutara

Mutara jest królem Rwandy. Kazik początkowo sądzi, że władca prowadzi wygodne i beztroskie życie. Podczas spotkania odkrywa jednak, że król ma wiele obowiązków, musi rozwiązywać problemy mieszkańców i podejmować trudne decyzje.

Mutara jest odpowiedzialny, poważny i świadomy swojej roli. Jego postać pokazuje, że władza oznacza nie tylko przywileje, lecz także obowiązek troszczenia się o innych.

Spotkanie z nim uczy Kazika, aby nie oceniać czyjegoś życia wyłącznie na podstawie zewnętrznych oznak bogactwa.

Remo

Remo jest chłopcem spotkanym przez Kazika podczas podróży. Towarzyszą mu pies i koza, z którymi jest bardzo związany.

Chłopiec jest samodzielny, odważny i opiekuńczy. Troszczy się o zwierzęta, traktując je jak swoich najbliższych przyjaciół. Gdy pies zostaje zaatakowany przez pytona, Remo przeżywa ogromny strach.

Postać chłopca pokazuje siłę przyjaźni między człowiekiem a zwierzęciem. Dzięki spotkaniu z Remem Kazik po raz kolejny udowadnia, że nie pozostaje obojętny na cudze nieszczęście.

Pan Wiśniewski

Pan Wiśniewski jest Polakiem mieszkającym w Afryce. Pomaga Kazikowi, gdy jego stary rower przestaje nadawać się do dalszej jazdy. Dzięki niemu podróżnik otrzymuje dwa konie – Rysia i Kowboja.

Wiśniewski jest gościnny, praktyczny i bezinteresowny. Nie ogranicza się do dobrych rad, lecz udziela konkretnej pomocy. Rozumie, czego potrzebuje zmęczony podróżnik, i umożliwia mu kontynuowanie wyprawy.

Jego postać przypomina, że nawet podczas samotnej podróży sukces często zależy od życzliwości spotkanych ludzi.

Myśliwy Abasalampasu

Abasalampasu jest człowiekiem, którego Kazik spotyka na obszarze przedstawianym mu wcześniej jako niebezpieczna kraina ludożerców. Początkowo obaj mężczyźni boją się siebie nawzajem.

Kazik słyszał straszne opowieści o mieszkańcach tego terenu, natomiast Abasalampasu obawiał się białych ludzi. Rozmowa pozwala im odkryć, że żaden z nich nie zamierza skrzywdzić drugiego.

Myśliwy jest ostrożny, ale potrafi zmienić nastawienie, gdy poznaje prawdę. Jego spotkanie z Kazikiem pokazuje, że uprzedzenia mogą działać w obie strony i często wynikają z nieznajomości drugiego człowieka.

Czarownik

Czarownik jest ważną osobą w swojej społeczności. Mieszkańcy oczekują od niego opieki, dlatego mężczyzna obawia się opuścić osadę, choć chciałby odwiedzić chorego brata.

Jest odpowiedzialny za swoich ludzi, ale jednocześnie kocha rodzinę i martwi się o bliską osobę. Przyjmuje pomysł Kazika, aby pozostawić w osadzie jego fotografię, która ma symbolicznie przypominać o jego obecności.

Postać czarownika pokazuje odmienny sposób rozumienia świata oraz znaczenie tradycji i wierzeń w życiu społeczności.

Strażnik studni

Strażnik mieszka przy studni w oazie i pilnuje cennego źródła wody. Rzadko opuszcza swoje miejsce, ale zna wiele historii zasłyszanych od podróżnych.

Jest ciekawy świata, gościnny i uważnie słucha innych. Prosi Kazika, aby opowiedział mu o Polsce. Pokazuje w ten sposób, że świat można poznawać nie tylko podczas własnych wypraw, lecz także dzięki opowieściom innych ludzi.

Strażnik stanowi pewnego rodzaju przeciwieństwo Kazika. Jeden przemierza tysiące kilometrów, drugi pozostaje niemal w jednym miejscu, ale obaj są równie ciekawi odległych krajów.

Brahim i stary Ali

Brahim oraz stary Ali chcą kupić od Kazika dromadera Ueliego. Ich postacie zostały zestawione na zasadzie kontrastu.

Brahim jest bogaty i proponuje podróżnikowi wysoką cenę. Kazik zauważa jednak, że jego zwierzęta nie są dobrze traktowane. Pieniądze i zewnętrzne oznaki zamożności nie świadczą więc o dobroci człowieka.

Stary Ali oferuje mniej, ale troszczy się o swoje wielbłądy. Kazik wybiera właśnie jego, ponieważ zależy mu na przyszłości Ueliego. Ali jest spokojny, odpowiedzialny i opiekuńczy.

Obaj kupcy pomagają pokazać, że prawdziwa wartość człowieka ujawnia się w sposobie, w jaki traktuje on słabszych.

Pustynni wojownicy

Kazik początkowo obawia się spotkanych na pustyni uzbrojonych mężczyzn. Ich wygląd oraz wcześniejsze opowieści budzą w nim niepokój.

Wojownicy okazują się jednak gościnni i życzliwi. Gdy przekonują się, że Kazik nie ma złych zamiarów, dzielą się z nim wodą i jedzeniem. W trudnych warunkach pustyni ich pomoc może uratować mu życie.

Postacie te pokazują, że wygląd i zasłyszane historie nie wystarczają, aby sprawiedliwie ocenić drugiego człowieka.

Szillukowie

Szillukowie pomagają Kazikowi przebyć trudny, podmokły teren. Doskonale znają swoje otoczenie i potrafią przekazywać informacje na duże odległości za pomocą odpowiednich rytmów wygrywanych na bębnach.

Są gościnni, pomocni i dobrze zorganizowani. Podarowana przez nich włócznia przydaje się Kazikowi podczas spotkania z lwem.

Ich obecność uświadamia podróżnikowi, że społeczności mieszkające w Afryce posiadają rozległą wiedzę o swoim środowisku oraz własne skuteczne sposoby komunikacji.

Bohaterowie zwierzęcy

Ueli

Ueli jest białym dromaderem kupionym przez Kazika przed przeprawą przez Saharę. Podróżnik nadaje mu imię związane z miejscem, w którym go zdobył.

Zwierzę jest wytrzymałe, spokojne i doskonale przystosowane do życia na pustyni. Potrafi rozpoznać właściwą drogę oraz odróżnić prawdziwą wodę od mirażu. Kazik uczy się ufać jego instynktowi.

Ueli staje się dla podróżnika czymś więcej niż środkiem transportu. Jest wiernym towarzyszem i przewodnikiem. Rozstanie z nim okazuje się trudne, dlatego Kazik wybiera właściciela, który zapewni zwierzęciu dobrą opiekę.

Ryś i Kowboj

Ryś i Kowboj to konie, dzięki którym Kazik może kontynuować wyprawę po zniszczeniu roweru. Ryś służy mu do jazdy, natomiast Kowboj przewozi część bagażu.

Konie są silne, czujne i wrażliwe na niebezpieczeństwo. Wyczuwają obecność drapieżników i potrafią odnaleźć wodopój. Kazik przywiązuje się do nich, chociaż początkowo nie umie dobrze jeździć konno.

Rozstanie ze zwierzętami jest konieczne, ponieważ dalsza trasa nie nadaje się do podróży konnej. Kazik podejmuje odpowiedzialną decyzję i pozostawia je pod dobrą opieką.

Ranny gepard

Gepard pojawia się tylko w jednym z epizodów, ale spotkanie z nim ma duże znaczenie. Zwierzę cierpi z powodu ciernia wbitego w łapę. Kazik, mimo ryzyka, pomaga mu i opatruje ranę.

Gepard początkowo jest nieufny i przestraszony. Po otrzymaniu pomocy zachowuje się jednak spokojniej, a jego pożegnanie można odczytać jako oznakę wdzięczności.

Postać zwierzęcia podkreśla łagodność Kazika oraz przekonanie, że problemów nie zawsze trzeba rozwiązywać przemocą.

Najważniejsze wnioski z charakterystyki postaci

Postacie w „Afryce Kazika” pomagają ukazać różnorodność świata. Spotkani ludzie mają inne zwyczaje, wierzenia i doświadczenia, ale często okazują Kazikowi życzliwość oraz pomoc.

Najważniejszą przemianę obserwujemy u Krzysia, który dzięki poznaniu historii Kazika odkrywa w sobie zainteresowanie podróżami. Kazik nie zmienia całkowicie charakteru, lecz rozwija się poprzez zdobywane doświadczenia. Uczy się jeszcze większej otwartości, ostrożności i zaufania do ludzi oraz zwierząt.

Książka pokazuje, że człowieka nie należy oceniać po wyglądzie, pochodzeniu ani zasłyszanych opowieściach. O jego wartości świadczą przede wszystkim czyny, sposób traktowania innych oraz gotowość do udzielenia pomocy.