Głoski stanowią dźwięki, które są słyszalne podczas wypowiedzi. Są one niepodzielne.
Przykład I: Jakie głoski występują w słowie kot?
k - o - t
Przykład II: Jakie głoski występują w słowie dziadek?
dzi - a - d - e - k
Powyższe przykłady pokazują nam, że liter nie można utożsamiać z głoskami. Wszelkie dwuznaki oraz trójznaki, które licznie występują w języku polskim, stanowią jedną głoskę, mimo, że składają się z kilku liter.
W języku polskim występują różne grupy głosek, których podział przedstawiono poniżej.
Podział głosek ze względu na:
1. Układ wiązadeł głosowych:
- głoski dźwięczne - wszystkie samogłoski oraz spółgłoski takie jak: b, d, g, w, z, ź, ż, r, l, ł, m, n, ń, j, dz, dź, dż.
- głoski bezdźwięczne - p, t, k, f, s, ś, sz, c, ć, cz, h/ch.
2. Położenie podniebienia miękkiego:
- głoski nosowe - ą, ę, m, m’, n, ń.
- głoski ustne - wszystkie głoski różne od ą, ę, m, m’, n, ń.
3. Położenie środkowej części języka:
- głoski miękkie - ś, ź, ć, dź, ń, k ́, g ́, h ́. Aby oznaczyć miękkość głosek, stawiamy nad daną literą kreską lub dopisujemy i.
- głoski twarde - wszystkie głoski różne od ś, ź, ć, dź, ń, k ́, g ́, h ́.
4. Stopień zbliżenia narządów mowy:
- Samogłoski -a,ą,e,ę,i,o,u,y; z czego samogłoska ą i ę to samogłoska nosowa, a pozostałe samogłoski są ustne.
- Spółgłoski - wszystkie głoski różne od a, ą, e, ę, i, o, u, y.
Ponadto spółgłoski dzielą się między sobą ze względu na następujące właścowości:
1. Miejsce artykulacji:
- Spółgłoski dwuwargowe: b, b’, p, p’, m, m’;
- Spółgłoski wargowo-zębowe: f, f’, w, w’;
- Spółgłoski przedniojęzykowo-zębowe: d, d’, t, t’, c, c’, ł, dz
- Spółgłoski przedniojęzykowo-dziąsłowe: l, l’, r, dż, cz, sz, ż;
- Spółgłoski środkowojęzykowe: ć, dź, ś, ź, ń, g’, k’, ch’;
- Spółgłoski tylnojęzykowe: k, g, ch;
2. Sposób artykulacji:
- - Spółgłoski zwarte lub zwarto-wybuchowe (p, p’, b, b’, t, t’, d, d’, k, k’, g, g’);
- - Spółgłoski zwarto-szczelinowe: c, c’, cz, dz, dź, dż;
- - szczelinowe: f, f’, w, w’, s, s’, ś, z, z’, ź, ż, ch (h), (chi=hi) ch’ = h’;
- - spółgłoski półotwarte: tym nosowe (m, m’, n, n’), ustne (l, l’, ł ) i
drżące (r, r’);
3. Układ wiązadeł głosowych:
- - spółgłoski dźwięczne: b, d, g, w, z, ź, ż, l, ł, r, m, n, j, dz, dź, dż;
- - spółgłoski bezdźwięczne: p, t, k, f, s, ś, sz, c, ć, cz, ch.
Litera „i” jako zmiękczenie głoski
Litera „i” stanowi zmiękczenie spółgłoski oraz nie jest samodzielną głoską, gdy za nią znajduje się samogłoska,
np. k - wi - a - t; si - e - d - e - m.
Litera „i” stanowi zmiękczenie spółgłoski ale jest samodzielną głoską, gdy za nią znajduje się spółgłoska,
np. z - i - m - a.
Przykład I: Podziel następujący wyraz na głoski i litery:
- Ciasto - głoski: ci, a, s, t, o; litery: c, i, a, s, t, o.
- Grzyb - głoski: g, rz, y, b; litery: g, r, z, y, b.
Więcej o literach znajdziesz w tym artykule.
0 komentarzy