Zapoznanie się z opisem i charakterystyką postaci i bohaterów lektury "Drzewo do samego nieba" Marii Terlikowskiej jest kluczowe dla pełnego zrozumienia tego utworu. Charaktery i postawy bohaterów wpływają na rozwój fabuły i są istotne dla zrozumienia przesłania autorki. Wiedza na temat bohaterów jest niezbędna podczas egzaminów, sprawdzianów i kartkówek, gdzie często pojawiają się pytania dotyczące postaci i ich roli w historii. Biegłe zrozumienie tych elementów może również wzbogacić naszą interpretację i aprecjację literatury, umożliwiając nam pełniejsze doświadczenie lektury.

Narrator

Narratorem utworu jest młodszy z braci Lichockich. Jego imienia czytelnik nie poznaje. Chłopiec opowiada o wydarzeniach z perspektywy dziecka, dlatego zwyczajne podwórko i rosnące na nim drzewo stają się w jego wyobraźni miejscem niezwykłych przygód.

Narrator jest ciekawy świata, odważny i pomysłowy. Razem ze Staszkiem wspina się na kolejne konary drzewa, obserwuje życie sąsiadów i odkrywa miejsca niewidoczne z poziomu podwórka. Choć czasami się boi, nie rezygnuje z dalszej wyprawy.

Chłopiec jest również wrażliwy i troskliwy. Przejmuje się samotnością Doroty i chce sprawić jej radość, dlatego razem z bratem podarowuje jej znalezionego kotka. Martwi się też o los drzewa, które uważa za ważną część swojego dzieciństwa.

Narrator ma bogatą wyobraźnię. Okno Doroty zastawione kaktusami przypomina mu Szklaną Górę, a sama dziewczynka wydaje mu się zaklętą królewną. Tajemniczy ogród dostrzeżony z wysokich gałęzi wygląda w jego oczach jak miejsce z baśni.

Staszek Lichocki

Staszek jest starszym bratem narratora. Obaj chłopcy chodzą do tej samej klasy i większość czasu spędzają razem. To Staszek jako pierwszy wspina się na najniższy konar drzewa, a następnie pomaga wejść młodszemu bratu.

Jest odważny, energiczny i ciekawy świata. Chętnie podejmuje nowe wyzwania i chce zdobywać coraz wyższe gałęzie. Jednocześnie opiekuje się młodszym bratem i wspiera go podczas wspinaczki.

Staszek ma wiele pomysłów i aktywnie uczestniczy we wszystkich przygodach. Razem z bratem odnajduje Zezusia, myje kotka i przekazuje go Dorocie. Gdy dowiaduje się o planach wycięcia drzewa, jest zaniepokojony i gotowy stanąć w jego obronie.

Bracia są do siebie podobni pod względem charakteru. Łączą ich ciekawość, przywiązanie do drzewa, troska o innych oraz pragnienie przeżywania niezwykłych przygód.

Dorota

Dorota jest dziewczynką mieszkającą w jednej z kamienic otaczających podwórko. Jej okno jest zastawione doniczkami z kaktusami. Matka Doroty jest bardzo lękliwa i nadopiekuńcza, dlatego prawie nie pozwala córce wychodzić z domu ani bawić się z innymi dziećmi.

Dziewczynka jest samotna i spragniona kontaktu z rówieśnikami. Kiedy bracia docierają do jej okna, chętnie podejmuje zabawę, w której staje się zaklętą królewną uwięzioną na Szklanej Górze.

Dorota jest delikatna, spokojna i wrażliwa. Bardzo cieszy się z otrzymanego kotka. Zezuś staje się dla niej przyjacielem i sprawia, że dziewczynka nie czuje się już tak samotna.

Bohaterka pokazuje, że przesadna troska dorosłych może ograniczać dziecku możliwość poznawania świata, zdobywania doświadczeń i budowania relacji z innymi.

Pani Rachlińska

Pani Rachlińska jest starszą kobietą mieszkającą na parterze kamienicy. Z okna jej kuchni można obserwować najniższe konary drzewa. Kobieta mieszka z kotem Salomonem. W czasie wojny straciła własne dzieci, dlatego szczególnie ceni obecność najmłodszych mieszkańców podwórka.

Jest serdeczna, opiekuńcza i życzliwa. Zaprasza dzieci do swojej kuchni, częstuje je herbatą i ciastkami, opatruje skaleczenia oraz naprawia rozdarte ubrania. Nie przesadza z zamartwianiem się i uważa, że drobne zadrapania są naturalną częścią dzieciństwa.

Pani Rachlińska jest także odważna, uczciwa i sprawiedliwa. Po wypadku Pawła mówi policjantowi prawdę i broni kierowcy Nysy przed niesłusznym oskarżeniem. Jednocześnie staje po stronie dzieci i ich drzewa.

Gdy robotnicy przychodzą, aby ściąć drzewo, pani Rachlińska wszczyna alarm, uderzając tłuczkiem w patelnię. Dzięki jej zdecydowanej reakcji mieszkańcy wychodzą na podwórko i wspólnie powstrzymują wycinkę. Jest jedną z najważniejszych i najbardziej pozytywnych postaci utworu.

Paweł

Paweł jest starszym kolegą chłopców i uczniem piątej klasy. Początkowo zachowuje się wobec młodszych dzieci z wyższością. Zajmuje jeden z wyższych konarów i nazywa braci mikrusami.

Chłopiec jest sprawny i odważny, ale bywa również lekkomyślny. Chcąc popisać się przed Bożeną, skacze z drzewa przed nadjeżdżający samochód. Zostaje potrącony i łamie nogę w dwóch miejscach.

Po wypadku Paweł potrafi przyznać, że sam zachował się nierozsądnie. Nie obwinia o zdarzenie ani kierowcy, ani drzewa. Kiedy dowiaduje się o planowanej wycince, natychmiast staje w obronie rośliny.

Zmienia również swój stosunek do młodszych chłopców. Zaczyna traktować ich z szacunkiem i powierza im pilnowanie drzewa do czasu swojego powrotu. Pokazuje w ten sposób, że potrafi wyciągać wnioski z własnych błędów.

Mama Doroty

Mama Doroty jest kobietą bardzo lękliwą i nadopiekuńczą. Nieustannie obawia się, że dzieci mogą spaść z drzewa, skaleczyć się albo zachorować. Z tego powodu prawie nie pozwala córce opuszczać mieszkania.

Kobieta często ostrzega innych rodziców i próbuje przekonać mamę chłopców, aby również zabroniła synom wspinaczki. Kiedy Dorota otrzymuje Zezusia, mama dziewczynki bardziej martwi się sposobem, w jaki kot trafił do mieszkania, niż radością córki. Dochodzi do wniosku, że drzewo umożliwia dostanie się do okien i powinno zostać usunięte.

Pod koniec utworu zmienia jednak zdanie. Kiedy robotnicy przychodzą ściąć drzewo, dołącza do protestujących mieszkańców. Dostrzega, że większym zagrożeniem dla dzieci są szybko jeżdżące samochody niż sama zabawa na gałęziach.

Mama Staszka i narratora

Mama chłopców troszczy się o bezpieczeństwo swoich synów. Początkowo, przestraszona uwagami mamy Doroty, zabrania im wspinania się na drzewo. Martwią ją skaleczone kolana, podarte ubrania i możliwość upadku.

Potrafi jednak słuchać rozsądnych argumentów. Pani Rachlińska przekonuje ją, że dzieci nie można chronić przed każdą przygodą, a na drzewie mogą być bezpieczniejsze niż na podwórku pełnym samochodów. Mama ostatecznie pozwala synom się wspinać, przypominając im o ostrożności.

Babcia chłopców

Babcia mieszka w Pruszkowie. Przyjeżdża do rodziny, aby opiekować się wnukami i uchronić ich przed koniecznością pozostawania po lekcjach w szkolnej świetlicy.

Jest osobą spokojną i życzliwą. Szybko zaprzyjaźnia się z panią Rachlińską. Kobiety spędzają czas na rozmowach przy herbacie, dzięki czemu chłopcy mogą swobodniej bawić się na podwórku i poznawać kolejne części drzewa.

Bożena

Bożena jest koleżanką Pawła. Chłopiec chce zaimponować jej swoją odwagą i dlatego wykonuje niebezpieczny skok z drzewa. Po jego wypadku dziewczynka jest przerażona i czuje się winna, chociaż nie namawiała go do ryzykownego zachowania.

Bożena jest wrażliwa i przejmuje się losem kolegi. Płacze z powodu tego, co się wydarzyło. Pani Rachlińska uspokaja ją i tłumaczy, że Paweł wyzdrowieje.

Dziadek Frączak

Dziadek Frączak jest starszym mieszkańcem kamienicy i właścicielem psa Burłaja. Pamięta podwórko z czasów, gdy był dzieckiem.

Opowiada o stojącej dawniej na podwórku kuźni oraz o wilgotnych łąkach znajdujących się po drugiej stronie ulicy. Dzięki jego wspomnieniom chłopcy poznają historię starego bocianiego gniazda zbudowanego na kole od wozu. Postać dziadka łączy teraźniejszość podwórka z jego przeszłością.

Zezuś

Zezuś jest małym, bezdomnym kotkiem znalezionym przez chłopców w pobliżu koszy na śmieci. Ma zezowate oczy, którym zawdzięcza swoje imię. Jest chudy, brudny i przestraszony.

Podczas kąpieli broni się, wyrywa i drapie chłopców. Kiedy jednak trafia do Doroty, szybko się uspokaja i okazuje jej przywiązanie. Staje się dla samotnej dziewczynki prawdziwym przyjacielem.

Zezuś odgrywa ważną rolę w historii Doroty. Dzięki niemu dziewczynka zyskuje towarzysza i doświadcza radości, której brakowało jej w zamkniętym mieszkaniu.

Burłaj

Burłaj jest psem dziadka Frączaka. To on wypłasza Zezusia z okolicy śmietników i zmusza kotka do ucieczki na drzewo. W ten sposób przyczynia się do jego odnalezienia przez chłopców.

„Wspaniały”

„Wspaniały” to przezwisko nadane przez chłopców elegancko ubranemu przedstawicielowi administracji. Mężczyzna jest pewny siebie, wydaje polecenia i uważa drzewo za przeszkadzającą zawalidrogę.

To on kieruje robotnikami, którzy przychodzą z piłami, aby rozpocząć wycinkę. Gdy jednak mieszkańcy wspólnie protestują, traci swoją wcześniejszą pewność siebie i wycofuje się. Reprezentuje urzędnicze podejście, które nie uwzględnia uczuć mieszkańców ani znaczenia drzewa dla lokalnej społeczności.

„Zwyczajny”

„Zwyczajny” jest drugim z pracowników oglądających kamienice i drzewo. Nosi roboczy kombinezon oraz gumowe buty. W przeciwieństwie do eleganckiego przełożonego wygląda jak zwykły pracownik wykonujący polecenia.

Drzewo jako bohater utworu

Choć drzewo nie jest człowiekiem, można uznać je za jednego z najważniejszych bohaterów książki. Towarzyszy dzieciom w zabawie, pozwala im obserwować świat, prowadzi do nowych odkryć i łączy mieszkańców podwórka.

Dla chłopców jest dżunglą, zamkiem, Szklaną Górą, punktem obserwacyjnym i drogą do samego nieba. Przechowuje również ślady przeszłości, takie jak stare koło od wozu będące pozostałością bocianiego gniazda.

Drzewo symbolizuje dzieciństwo, wolność, bliskość natury oraz wspólnotę. Kiedy pojawia się zagrożenie jego wycięcia, mieszkańcy jednoczą się i skutecznie stają w jego obronie.