Poznajemy środki składniowe!

Plansza przedstawia najważniejsze środki składniowe, czyli takie środki stylistyczne, które opierają się na budowie zdań oraz na sposobie łączenia wyrazów i zdań. Omawia podstawowe pojęcia potrzebne uczniom klas 4–6: wyliczenie, wykrzyknienie, powtórzenie, antytezę (przeciwstawienie) oraz równoważnik zdania.

Każdy środek ma krótką definicję i prosty przykład, dzięki czemu uczniowie mogą zobaczyć, jak autorzy tworzą rytm wypowiedzi, podkreślają emocje lub budują kontrast między treściami.

1. Co rozwija ta plansza? (Cele edukacyjne)

Plansza wspiera rozwój:

• rozpoznawania środków składniowych w tekstach,
• rozumienia, jak budowa zdania wpływa na wyrazistość wypowiedzi,
• analizy tekstów literackich oraz wypowiedzi bohaterów,
• umiejętności tworzenia własnych rozbudowanych i ciekawych zdań,
• rozwijania stylu pisemnego ucznia,
• przygotowania do interpretacji tekstu,
• kształcenia świadomości językowej - szczególnie przy powtórzeniach i wyliczeniach.

2. Jak wykorzystać planszę na zajęciach? (Praktyczne zastosowania)

• Wprowadzenie pojęć środków składniowych i ich funkcji.
• Analiza tekstów - wyszukiwanie powtórzeń, wyliczeń, wykrzyknień czy antytez.
• Tworzenie zdań z użyciem konkretnych środków składniowych, np. wyliczenia lub powtórzenia.
• Porównywanie fragmentów tekstu bez środków składniowych i z ich zastosowaniem.
• Zabawa „Jak podkreślić emocje?” – uczniowie przekształcają spokojne zdania na wykrzyknieniowe.
• worzenie równoważników zdań opisujących ilustrację.
• raca z uczniami ze SPE - uczy jasnej, czytelnej i uproszczonej konstrukcji zdań.

3. Na jakie święta typowe i nietypowe nadaje się ta plansza?

• Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego (21 lutego)
• Tydzień Języka Polskiego
• Światowy Dzień Książki (23 kwietnia)
• Europejski Dzień Logopedy (6 marca)
• Konkursy recytatorskie i polonistyczne
• Warsztaty literackie i kreatywnego pisania

4. Grupa wiekowa i poziom trudności

Wiek: 10–13 lat (klasy 4–6)

Poziom trudności: średni

• Polecane także dla uczniów ze SPE:
• trudności z budowaniem zdań,
• trudności w analizie struktur składniowych,
• potrzeba uporządkowania pojęć gramatyczno-stylistycznych.

5. Pomysły na rozszerzenie tematu / dodatkowe aktywności

• Tworzenie opisów z obowiązkowym zastosowaniem wyliczenia lub powtórzenia.
• Gra „Co tu zmieniono?” – porównywanie dwóch tekstów różniących się środkami składniowymi.
• Uzupełnianie fragmentów brakującymi środkami (np. dodanie antytezy).
• Pisanie krótkich wierszyków lub rymowanek z powtórzeniami.
• Tworzenie równoważników zdań i przekształcanie ich w pełne zdania.
• Wyszukiwanie środków składniowych w fragmentach lektur.

6. Z czym łączyć tę planszę? (Powiązane materiały)

• Plansza o budowie zdania.
• Plansza o rodzajach wypowiedzeń i zdaniach pojedynczych/złożonych.
• Plansza o środkach stylistycznych ogólnie.
• Karty pracy związane z analizą tekstów literackich.
• Interaktywne ćwiczenia stylistyczno-gramatyczne.