Poznajemy rodzaje wypowiedzi ze względu na cel!

Plansza wyjaśnia, że wypowiedzi można podzielić ze względu na ich cel komunikacyjny, czyli to, po co ktoś mówi lub pisze. Przedstawiono trzy główne typy: informacyjne, nakłaniające oraz ekspresywne. Każdy rodzaj ma krótką definicję i przykłady zdań, dzięki czemu uczniowie łatwo zauważają, kiedy ktoś przekazuje informację, kiedy kogoś do czegoś zachęca lub nakazuje, a kiedy wyraża emocje.

Materiał pokazuje również, że różne wypowiedzi mogą występować w tekstach użytkowych, literackich i codziennej rozmowie.

1. Co rozwija ta plansza? (Cele edukacyjne)

Plansza wspiera rozwój:

• rozumienia celów komunikacji językowej,
• rozpoznawania, jaki cel ma dana wypowiedź,
• świadomego formułowania wypowiedzi w zależności od sytuacji,
• analizy tekstów pod kątem funkcji komunikatu,
• poprawnej interpretacji intencji mówiącego lub piszącego,
• rozwijania kompetencji komunikacyjnych,
• przygotowania do pisania różnych form wypowiedzi (opis, ogłoszenie, prośba, zaproszenie itp.).

2. Jak wykorzystać planszę na zajęciach? (Praktyczne zastosowania)

• Wprowadzenie trzech głównych typów wypowiedzi wraz z ich celami.
• Analizowanie krótkich zdań - uczniowie określają cel komunikatu.
• Przekształcanie wypowiedzi z jednego rodzaju na inny, np. informacyjnej na nakłaniającą.
• Wyszukiwanie wypowiedzi informacyjnych, ekspresywnych i nakłaniających w tekstach.
• Ćwiczenia w parach: uczniowie tworzą dialogi, w których pojawiają się różne cele wypowiedzi.
• Praca z uczniami ze SPE - jasne rozróżnienie celów wypowiedzi pomaga w komunikacji społecznej.

3. Na jakie święta typowe i nietypowe nadaje się ta plansza?

• Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego (21 lutego)
• Tydzień Języka Polskiego
• Europejski Dzień Logopedy (6 marca)
• Dni komunikacji interpersonalnej
• Projekty: „Mówię z sensem”, „Uważnie się komunikuję”
• Szkolne warsztaty o emocjach i wyrażaniu siebie

4. Grupa wiekowa i poziom trudności

Wiek: 10–13 lat (klasy 4–6)

Poziom trudności: łatwy–średni

Polecane także dla uczniów ze SPE:

• trudności z interpretacją intencji wypowiedzi,
• problemy z formułowaniem komunikatów w różnych sytuacjach,
• trudności z analizą tekstów użytkowych.

5. Pomysły na rozszerzenie tematu / dodatkowe aktywności

• Tworzenie trzech wersji jednej sytuacji: informacyjnej, nakłaniającej i ekspresywnej.
• Zabawa „Jaka to intencja?” – uczniowie losują zdanie i określają cel wypowiedzi.
• Ułożenie minirozprawki, w której jedno zdanie musi być informacyjne, drugie ekspresywne, trzecie nakłaniające.
• Analiza reklam - jaki cel dominuje?
• Tworzenie plakatu klasowego z przykładami wypowiedzi każdego typu.
• Przekształcanie wypowiedzi emocjonalnych na spokojne informacyjne (i odwrotnie).

6. Z czym łączyć tę planszę? (Powiązane materiały)

• Plansza o rodzajach wypowiedzeń (pytające, oznajmujące, rozkazujące itd.).
• Materiały o formach wypowiedzi: ogłoszenie, opis, instrukcja, zaproszenie.
• Plansze dotyczące komunikacji i dialogu.
• Karty pracy z analizą funkcji wypowiedzi.
• Interaktywne ćwiczenia związane z rozpoznawaniem intencji komunikatu.