Poznajemy okolicznik!

Plansza przedstawia w przejrzysty sposób, czym jest okolicznik i jaką pełni rolę w zdaniu. Wyjaśnia, że okolicznik to część zdania, która określa okoliczności czynności wyrażonej przez orzeczenie - może mówić o miejscu, czasie, sposobie, przyczynie, celu, warunku lub stopniu.

Na planszy znajdują się liczne przykłady zdań z różnymi typami okoliczników, dzięki czemu uczniowie widzą, jak bardzo wpływają one na pełne zrozumienie wypowiedzi. Podano także pytania, na jakie odpowiadają poszczególne okoliczniki: gdzie? kiedy? jak? dlaczego? po co? pod jakim warunkiem? w jakim stopniu?

1. Co rozwija ta plansza? (Cele edukacyjne)

Plansza wspiera rozwój:

• rozpoznawania okoliczników w zdaniu,
• odróżniania typów okoliczników (miejsca, czasu, sposobu, przyczyny, celu itd.),
• zadawania odpowiednich pytań w analizie składniowej,
• tworzenia bardziej rozbudowanych, pełnych i opisowych zdań,
• logicznego myślenia i porządkowania informacji,
• przygotowania do sprawdzianów i pracy z tekstem,
• umiejętności formułowania bogatszych wypowiedzi pisemnych.

2. Jak wykorzystać planszę na zajęciach? (Praktyczne zastosowania)

• Wprowadzenie typów okoliczników, z przykładami i pytaniami.
• Zaznaczanie okoliczników w zdaniach - różnymi kolorami dla różnych typów.
• Uzupełnianie zdań okolicznikami: czasu, miejsca, sposobu itd.
• Tworzenie zdań z konkretnym typem okolicznika, np. „napisz zdanie z okolicznikiem miejsca”.
• Zabawa „Gdzie? Kiedy? Jak?” – uczniowie odpowiadają okolicznikiem na pytanie nauczyciela.
• Analiza krótkich tekstów - wyszukiwanie i klasyfikowanie okoliczników.
• Praca z uczniami ze SPE – ułatwia zrozumienie relacji czasowych i przestrzennych w opisie.

3. Na jakie święta typowe i nietypowe nadaje się ta plansza?

• Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego (21 lutego)
• Europejski Dzień Logopedy (6 marca)
• Tydzień Języka Polskiego
• Światowy Dzień Książki (23 kwietnia)
• Konkursy i projekty językowe
• Dni tematyczne: „Mistrz zdań”, „Bogate wypowiedzi”

4. Grupa wiekowa i poziom trudności

Wiek: 10–13 lat (klasy 4–6)

Poziom trudności: średni

Polecane także dla uczniów ze SPE:

• trudności z rozumieniem relacji czasowych, przestrzennych i logicznych,
• problemy z analizą zdań,
• trudności w pisaniu rozbudowanych wypowiedzi.

5. Pomysły na rozszerzenie tematu / dodatkowe aktywności

• „Rozszerz zdanie” – uczniowie dodają różne okoliczniki do jednego zdania podstawowego.
• Pisanie miniopowiadań, w których muszą użyć kilku typów okoliczników.
• Zabawa „Domino okolicznikowe” – dopasowywanie okoliczników do zdań.
• Tworzenie mapy myśli dla każdego typu okolicznika z przykładowymi pytaniami.
• Przekształcanie zdań z jednym okolicznikiem na zdania bardziej rozbudowane.
• Wyszukiwanie okoliczników w tekstach z lektur.

6. Z czym łączyć tę planszę? (Powiązane materiały)

• Plansza o dopełnieniu, podmiocie i przydawce.
• Plansze o rodzajach wypowiedzeń i budowie zdania.
• Karty pracy do analizy składniowej.
• Interaktywne ćwiczenia ze wskazywaniem okoliczników.
• Materiały do pisania opisów, opowiadań i charakterystyk.