Poznajemy części zdania!

Plansza przedstawia w przejrzysty sposób podstawowe części zdania: podmiot, orzeczenie, dopełnienie, okolicznik oraz przydawka. Każdy element jest zilustrowany krótką definicją i przykładem w zdaniu, dzięki czemu uczniowie łatwo mogą zobaczyć, jak pełnią funkcję w strukturze wypowiedzenia.

Materiał pomaga uporządkować wiedzę gramatyczną, która jest kluczowa na każdym etapie nauki języka polskiego. Na planszy znajdują się także wskazówki, jak rozpoznać daną część zdania przez pytania (kto? co? jaki? gdzie? kiedy? dlaczego?).

1. Co rozwija ta plansza? (Cele edukacyjne)

Plansza wspiera rozwój:

• rozumienia budowy zdania i zależności między jego elementami,
• umiejętności wskazywania podmiotu i orzeczenia - podstawy analizy zdania,
• rozpoznawania przydawek, okoliczników i dopełnień,
• poprawnego formułowania wypowiedzi ustnych i pisemnych,
• logicznego myślenia i porządkowania informacji,
• przygotowania do sprawdzianów i zadań egzaminacyjnych,
• pracy analitycznej ze strukturą zdania.

2. Jak wykorzystać planszę na zajęciach? (Praktyczne zastosowania)

• Wprowadzenie lub powtórzenie pojęć: podmiot, orzeczenie, przydawka, okolicznik, dopełnienie.
• Ćwiczenia na przykładach: uczniowie podkreślają różne części zdania odpowiednimi kolorami.
• Układanie zdań i zaznaczanie w nich wszystkich części zdania.
• Praca w parach: jeden uczeń mówi zdanie, drugi rozkłada je na części.
• Analiza fragmentów tekstu - wyszukiwanie podmiotów i orzeczeń.
• Zabawy edukacyjne typu „Zdaniowe puzzle” - uczniowie łączą elementy w poprawne zdania.
• Materiał wspierający uczniów ze SPE - struktura zdania podana w czytelnej, uporządkowanej formie.

3. Na jakie święta typowe i nietypowe nadaje się ta plansza?

• Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego (21 lutego)
• Europejski Dzień Logopedy (6 marca)
• Tydzień Języka Polskiego
• Światowy Dzień Książki i Praw Autorskich (23 kwietnia)
• Konkursy językowe i ortograficzne
• Akcje szkolne: „Znam części zdania”, „Mistrz zdań”

4. Grupa wiekowa i poziom trudności

Wiek: 10–13 lat (klasy 4–6)

Poziom trudności: średni

Polecane także dla uczniów ze SPE:

• trudności z analizą zdania,
• trudności w składaniu poprawnych wypowiedzi,
• problemy z logicznym porządkowaniem treści.

5. Pomysły na rozszerzenie tematu / dodatkowe aktywności

• „Zdaniowe bingo” – uczniowie wyszukują określone części zdania w tekście.
• Tworzenie długich zdań z dodatkowymi przydawkami i okolicznikami.
• Układanie zdań z konkretnym zadaniem: jedno zdanie tylko z podmiotem i orzeczeniem, drugie z dodatkowymi częściami.
• Zmiana kolejności części zdania i analiza wpływu na sens.
• Przekształcanie zdań prostych na bardziej rozbudowane.
• Zabawa „Kto? Co zrobił? Gdzie? Kiedy?” - uczniowie tworzą pełne zdania na podstawie planszy.

6. Z czym łączyć tę planszę? (Powiązane materiały)

• Plansza o rodzajach wypowiedzeń.
• Plansze o części mowy (szczególnie rzeczownik, czasownik i przymiotnik).
• Karty pracy do analizy zdań.
• Zadania interaktywne: podmiot–orzeczenie.
• Materiały do pisania opowiadań i opisów.